2018, Vol 18, No 3
Baza danych własnego projektu, umożliwiająca szybkie wyszukiwanie pacjentów spełniających określone kryteria. Proste i skuteczne narzędzie do zbierania materiału klinicznego do celów naukowych
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 113–116
DOI: 10.15557/AN.2018.0015
STRESZCZENIE

Wprowadzenie: Każda praca naukowa oparta na dowodach wymaga dokładnych i wiarygodnych danych. W medycynie klinicznej oznacza to wyszukiwanie pacjentów spełniających określone kryteria. Niestety, większość szpitalnych systemów informatycznych służy gromadzeniu i przetwarzaniu danych dotyczących leczenia poszczególnych pacjentów, głównie w aspekcie medycznym i administracyjnym, podczas gdy przekrojowe poszukiwanie chorych z określoną patologią w określonej lokalizacji jest trudne albo w ogóle niemożliwe. Dlatego większość tych baz danych jest w zasadzie bezużyteczna dla celów naukowych. Materiał i metoda: W oparciu o materiał obejmujący wszystkich chorych leczonych w naszym ośrodku stworzyliśmy prostą bazę danych, umożliwiającą szybkie wyszukiwanie pacjentów spełniających określone kryteria. Zastosowaliśmy oprogramowanie Microsoft® Office Access® zainstalowane na standardowym komputerze osobistym. W pracy opisano szczegółowo strukturę i sposób korzystania z bazy danych. Wyniki: Nasza baza danych zawiera podstawowe informacje dotyczące 16 126 pacjentów (stan na styczeń 2019 r.) leczonych na przestrzeni ponad 38 lat i zajmuje 5,19 MB pamięci. Dotychczas przeprowadzono 48 kwerend, uzyskując błyskawicznie wiarygodny materiał kliniczny do badań naukowych. Wniosek: Nasza baza danych okazała się skutecznym, wszechstronnym i niezwykle przydatnym narzędziem do wyszukiwania pacjentów spełniających określone kryteria. Według naszej wiedzy dotychczas nie opisano takiego prostego narzędzia do przetwarzania materiału klinicznego. Po wprowadzeniu odpowiednich modyfikacji podobna baza będzie bardzo przydatna w każdym ośrodku klinicznym.

Słowa kluczowe: baza danych, kryteria wyszukiwania, dokumentacja medyczna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wstęp do różnic międzypłciowych w leczeniu neurologicznym
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 117–122
DOI: 10.15557/AN.2018.0016
STRESZCZENIE

Podobnie jak w innych dziedzinach medycyny, skuteczność farmakoterapii w neurologii zależy zarówno od czynników psychospołecznych, jak i biologicznych osoby leczonej. Jedną z takich zmiennych jest płeć pacjenta. Mimo że z powodu działań niepożądanych częściej cierpią kobiety, nadal stanowią one mniejszość w pierwszych dwóch etapach badań klinicznych. Skutkuje to fragmentaryczną wiedzą na temat ewentualnej modyfikacji dawkowania leku u kobiet. Artykuł przedstawia zarys różnic międzypłciowych, które należy mieć na uwadze, ordynując terapię farmakologiczną w neurologii. Opisywane różnice w farmakokinetyce leków opierają się m.in. na innym stopniu wchłaniania leków, spowodowanym niższymi wartościami pH w żołądku kobiet i dłuższym pasażem żołądkowo-jelitowym, a także niższej ekspresji glikoproteiny P. Wpływ na działanie leków mają również procesy dystrybucji, odmienne u obu płci, co należy łączyć z różnym w stosunku do mężczyzn udziałem procentowym tkanki tłuszczowej. Dodatkowo różna jest aktywność enzymów metabolizujących substancje egzogenne, co może wynikać z wpływu estrogenów. Również zmniejszona szybkość eliminacji może skutkować niedostatecznym usuwaniem leku z organizmu i działaniami niepożądanymi. W artykule zawarto także przykłady odmienności farmakodynamicznych obserwowanych u kobiet i mężczyzn. Pomijanie różnic międzypłciowych w terapii neurologicznej może skutkować możliwymi do uniknięcia działaniami niepożądanymi, jak również zmniejszeniem skuteczności leczenia. Zrozumienie przyczyn stojących za różnicami w farmakoterapii sprzyja indywidualizacji terapii, a więc lepszym efektom leczenia i zmniejszeniu objawów niepożądanych, zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn.

Słowa kluczowe: farmakokinetyka, farmakodynamika, różnice międzypłciowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Stosowanie leczenia immunomodulacyjnego u ciężarnych pacjentek ze stwardnieniem rozsianym
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 123–131
DOI: 10.15557/AN.2018.0017
STRESZCZENIE

Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną, która dotyka głównie młodych dorosłych – kobiety zapadają na nią 2–3 razy częściej niż mężczyźni. Największa zachorowalność w wieku prokreacyjnym niesie ze sobą kwestię współistnienia choroby z ciążą. Istotnym problemem jest leczenie stwardnienia rozsianego u kobiet w ciąży, gdyż do tej pory żaden z leków modyfikujących przebieg choroby nie został uznany za w pełni bezpieczny dla płodu. W niniejszym artykule, na podstawie analizy piśmiennictwa, zebrano informacje dotyczące mechanizmów działania leków modyfikujących przebieg stwardnienia rozsianego: interferonu beta, octanu glatirameru, natalizumabu, fingolimodu, fumaranu dimetylu, teryflunomidu, alemtuzumabu, mitoksantronu, kladrybiny, okrelizumabu, a także stosowanych w rzutach choroby: metyloprednizolonu, immunoglobulin. Omówiono profil bezpieczeństwa leków stosowanych w ciąży oraz wskazania do przerwania lub kontunuowania terapii u ciężarnych pacjentek. Posumowano również dane na temat terapii pomostowej przed planowaniem potomstwa. Octan glatirameru jako jedyny z leków modyfikujących przebieg choroby nie jest przeciwwskazany do stosowania w ciąży w ramach programu lekowego Narodowego Funduszu Zdrowia. Można rozważyć kontynuację terapii interferonem beta, natalizumabem, fumaranem dimetylu, alemtuzumabem i okrelizumabem, gdy ryzyko wysokiej aktywności choroby przewyższa ryzyko dla płodu. W przypadku leków o największej toksyczności i długim okresie półtrwania w organizmie (teryflunomid, mitoksantron, kladrybina) należy zachować właściwy dla każdej substancji odstęp między odstawieniem leku a planowaniem ciąży. Leczenie rzutu stwardnienia rozsianego u ciężarnych nie różni się od terapii pacjentek niebędących w ciąży – metyloprednizolon przenika przez barierę łożyskową, lecz ulega metabolizacji do nieaktywnych postaci. Stosowany w pierwszym trymestrze zwiększa ryzyko rozszczepu wargi i niskiej wagi urodzeniowej, natomiast w drugim i trzecim trymestrze jest raczej bezpieczny. W ramach terapii pomostowej w okresie planowania ciąży zaleca się rozważenie stosowania octanu glatirameru i interferonu beta.

Słowa kluczowe: stwardnienie rozsiane, leczenie immunomodulujące, ciąża, karmienie piersią
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Padaczka u kobiet – wybrane zagadnienia
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 132–137
DOI: 10.15557/AN.2018.0018
STRESZCZENIE

Padaczka należy do najczęstszych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego i dotyka około 50 mln ludzi na świecie. Jest to heterogenna jednostka chorobowa, związana z różnymi manifestacjami klinicznymi i objawami współistniejącymi (takimi jak zaburzenia neurorozwojowe), co warunkuje różną odpowiedź na leki i różne rokowanie. Dowody kliniczne wskazują na istnienie padaczek i zespołów padaczkowych zależnych od płci. Hormony płciowe żeńskie i męskie wpływają na próg pobudliwości drgawkowej mózgu. Dobrze znanym przykładem jest padaczka katamenialna, w której mechanizmy neurohormonalne zależne od cyklu miesiączkowego wpływają na występowanie drgawek. Progesteron to hormon przeciwdrgawkowy, natomiast estrogeny mogą działać zarówno pro-, jak i przeciwdrgawkowo, w zależności od stanu fizjologicznego. Inaczej niż w przypadku progesteronu, potencjalny wpływ modulacji progu drgawkowego przez testosteron jest złożony. W modelach zwierzęcych, ale także w badaniach klinicznych testosteron nasila występowanie drgawek poprzez swój metabolizm do estrogenów. W pracy przedstawiono zagadnienia wpływu leków przeciwpadaczkowych na potomstwo matek chorych na padaczkę (wady wrodzone, mniejsza masa urodzeniowa, zaburzenia neurorozwojowe). Zbiorcze dane wskazują na największą teratogenność w czasie ekspozycji na kwas walproinowy i inne leki przeciwpadaczkowe stosowane w politerapii. Wpływ na rozwój płodu mogą mieć też inne czynniki: ciężkość samej padaczki, rodzaj napadów, iloraz inteligencji matki, status socjoekonomiczny oraz narażenie na czynniki toksyczne (również alkohol i pozostałe używki). W opiece nad kobietą w wieku rozrodczym chorą na padaczkę powinno się dążyć do optymalnego doboru leków przeciwpadaczkowych jeszcze przed planowanym zajściem w ciążę.

Słowa kluczowe: padaczka, hormony płciowe, ciąża
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Trombektomia – nowa nadzieja w leczeniu udaru niedokrwiennego mózgu
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 138–143
DOI: 10.15557/AN.2018.0019
STRESZCZENIE

Kilka lat temu pojawiły się pierwsze doniesienia z randomizowanych badań dotyczące pozytywnych wyników inwazyjnego leczenia udaru niedokrwiennego mózgu – trombektomii. Wykonuje się ją po udokumentowaniu zatoru, najczęściej w proksymalnym odcinku przedniego unaczynienia mózgu. Badania udowodniły także pozytywne wyniki udrażniania dystalnego odcinka tętnicy środkowej mózgu, tętnicy podstawnej, a nawet tętnic kręgowych. W analizach nie odnotowano różnic między trombektomią w przednim unaczynieniu a trombektomią w tylnym unaczynieniu mózgu. Istnieje konieczność rozwoju metod oraz dalszego dopasowywania narzędzi do przeprowadzania zabiegu w unaczynieniu tylnym. Obecnie okno czasowe to 6 godzin od początku objawów. Na skutek badań DEFUSE 3 i DAWN w ściśle wyselekcjonowanych przypadkach, po ocenie stosunku objętości zawału mózgu do penumbry, można wydłużyć ten czas do 16 godzin (zalecenie IA) lub do 24 godzin (zalecenie IIA). Istnieje wiele danych pozwalających porównać terapię łączoną – leczenie trombolityczne plus trombektomia – z samą trombektomią. Jedna z metaanaliz, obejmująca 13 badań, wskazuje, że terapia łączona przekłada się na lepsze wskaźniki funkcjonowania w skali Rankina, mniejszą śmiertelność, wyższy wskaźnik rekanalizacji i skrócony czas samego zabiegu. Inne publikacje sugerują wzrost prawdopodobieństwa powikłań krwotocznych i wydłużenie czasu do rozpoczęcia trombektomii przy leczeniu łączonym. Obecnie trwają szeroko zakrojone badania SWIFT DIRECT, porównujące te dwa sposoby terapii. Najczęstszymi powikłaniami trombektomii są powikłania krwotoczne – krwawienia wewnątrzczaszkowe i podpajęczynówkowe. Inne powikłania to pęknięcie naczynia, skurcz naczyń, wykrzepianie w innym miejscu, krwiak w okolicy pachwinowej, krwiak zaotrzewnowy czy tętniak rzekomy tętnicy udowej. Jednakże zabieg jest bezpieczny (niska częstość działań ubocznych) oraz daje możliwość skutecznego leczenia przyczynowego w przypadku udarów niedokrwiennych.

Słowa kluczowe: trombektomia mechaniczna, udar niedokrwienny mózgu, tromboliza
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Dystalna dziedziczna neuropatia ruchowa typu IIB o późnym początku – opisy przypadków
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 144–147
DOI: 10.15557/AN.2018.0020
STRESZCZENIE

Dystalne dziedziczne neuropatie ruchowe to heterogenna grupa rzadkich, uwarunkowanych genetycznie schorzeń nerwowo-mięśniowych. Dystalna dziedziczna neuropatia ruchowa typu IIB dziedziczy się autosomalnie dominująco, a początek objawów obserwujemy w wieku dorosłym. Mutacja dotyczy genu dla białka szoku cieplnego HSP27, zwanego również białkiem szoku cieplnego beta-1. Głównymi objawami dystalnej dziedzicznej neuropatii ruchowej typu IIB są zanik mięśni i niedowład mięśni dystalnych kończyn. W niniejszej pracy pragniemy przedstawić pierwszy w Polsce przypadek rodzinnego występowania dystalnej dziedzicznej neuropatii ruchowej typu IIB z wykrytą mutacją T151I (p.Thr151Ile) w jednym allelu genu HSP27. Pierwsze objawy choroby u naszych pacjentów pojawiły się w wieku około 60 lat.

Słowa kluczowe: dHMN, dHMN IIB o późnym początku, gen HSP27, mutacja T151I
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Sprawozdanie z konferencji International Neuropsychological Society (Praga, Czechy, 18–20 lipca 2018 r.)
Aktualn Neurol 2018, 18 (3), p. 148–150
DOI: 10.15557/AN.2018.0021
STRESZCZENIE

W lipcu 2018 roku na terenie Praskiego Centrum Kongresowego nieopodal Wełtawy odbyła się kolejna konferencja INS (International Neuropsychological Society). W organizacji tej edycji uczestniczyli przedstawiciele INS, Czeskiego Towarzystwa Neuropsychologicznego i Czeskiego Towarzystwa Neurologicznego, a patronat nad wydarzeniem objęły: Ministerstwo Zdrowia Republiki Czeskiej, Ministerstwo Szkolnictwa, Młodzieży i Sportu Republiki Czeskiej, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Republiki Czeskiej oraz władze Uniwersytetu Karola w Pradze.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)