2014, Vol 14, No 3
Interwencje psychologiczne jako profilaktyka depresji poudarowej
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 156–160
DOI: 10.15557/AN.2014.0017
STRESZCZENIE

Celami artykułu są: prezentacja obecnych możliwości profilaktyki depresji poudarowej z zakresu interwencji psychologicznych oraz przybliżenie ich skuteczności. Opisywane zaburzenie afektywne z różnych przyczyn często bywa diagnozowane na niewystarczającym poziomie. Kolejnym problemem jest nieodpowiednie leczenie. Należy pamiętać, że depresja poudarowa wpływa na proces dochodzenia pacjenta do zdrowia, a więc jej szkodliwy wpływ nie ogranicza się do obniżenia nastroju. Wśród badań dotyczących metod prewencji depresji po udarze dominują te sprawdzające skuteczność farmakoterapii. Metaanalizy wskazują na niską skuteczność takich oddziaływań leczniczych i niespójność wyników. Wśród pozostałych metod znajdują się działania profilaktyczne o charakterze psychologicznym, które należałoby podzielić na kategorie, takie jak psychoterapia oraz inne, nieustrukturowane oddziaływanie (np. działania edukacyjne, wspierające czy multidyscyplinarne, ćwiczenia fizyczne) i dialog motywacyjny. Najskuteczniejszą ze sprawdzanych metod okazał się dialog motywacyjny. Kolejne narzędzie przynoszące rezultaty w prewencji depresji poudarowej to psychoterapia skoncentrowana na rozwiązaniu problemów. Do efektywnych zalicza się również krótkoterminową terapię psychosocjalno-behawioralną. Zdecydowanie potrzeba większej liczby badań naukowych na ten temat, by można było zalecać odpowiednią formę profilaktyki. Większość opisanych prób cechuje stosunkowo niewielka liczebność. Warte sprawdzenia są zwłaszcza rozmaite metody psychoterapeutyczne stawiające indywidualne potrzeby chorego na pierwszym miejscu; jak się wydaje, nurty związane z podejściem behawioralnym dają nadzieję na większą skuteczność.

Słowa kluczowe: udar, depresja, profilaktyka, interwencje psychologiczne, depresja poudarowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wykształcenie, aktywność umysłowa i socjalna jako czynniki protekcyjne otępienia
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 161–166
DOI: 10.15557/AN.2014.0018
STRESZCZENIE

Wraz ze starzeniem się społeczeństwa rośnie liczba osób z otępieniem. Wobec braku skutecznego leczenia przyczynowego priorytetem staje się zapobieganie rozwojowi pełnych objawów otępienia. Badacze skupiają się na określeniu czynników ryzyka, szczególnie tych podatnych na modyfikacje. Do najważniejszych, oprócz zapobiegania chorobom układu sercowo-naczyniowego, można zaliczyć wykształcenie – wraz z innymi składnikami rezerwy poznawczej – i utrzymywanie aktywności w starszym wieku. Szczególne znaczenie mają aktywność poznawcza i socjalna: ich połączenie istotnie zwiększa efekt protekcyjny. Działania prowadzące do odraczania w czasie pełnej manifestacji otępienia powinny stać się powszechne i promowane przez osoby zajmujące się opieką nad pacjentami oraz być częścią narodowych programów, w których dbałość o poznawcze i społeczne czynniki protekcji otępienia powinno się traktować na równi z czynnikami zdrowotnymi. Artykuł omawia znaczenie wykształcenia, rezerwy poznawczej oraz aktywności umysłowej i społecznej w opóźnianiu wystąpienia klinicznych objawów otępienia.

Słowa kluczowe: otępienie, czynniki protekcyjne, rezerwa poznawcza, wykształcenie, aktywność socjalna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Dieta jako czynnik protekcyjny otępienia
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 167–174
DOI: 10.15557/AN.2014.0019
STRESZCZENIE

Od lat pojawiają się kasandryczne wizje dotyczące epidemiologii otępień, a zwłaszcza choroby Alzheimera. Znaczne rozpowszechnienie otępień dzisiaj i prognozowane potrojenie liczby chorych otępiałych w najbliższych dekadach zmusza do poszukiwań skutecznych opcji leczniczych. Mimo wieloletnich badań nie udało się niestety opracować skutecznej terapii zespołów neurodegeneracyjnych, dlatego równolegle prowadzi się badania mające na celu opracowanie efektywnych strategii prewencyjnych. Oprócz wpływu aktywności umysłowej i fizycznej obszar intensywnych badań prewencyjnych stanowi dieta. Dostrzega się coraz więcej zależności między stanem odżywienia i dietą a funkcjami poznawczymi. Badania w tym zakresie można podzielić na trzy podstawowe obszary. Po pierwsze, na podstawie badań podstawowych analizowane jest znaczenie składników pochodzących z pożywienia dla funkcjonowania układu nerwowego. Po drugie, trwają projekty obserwacyjne i badania prowadzone w populacji. Wieloletnia obserwacja zachowań i nawyków żywieniowych w dużych populacjach i wskaźniki stosowania się do konkretnych wytycznych dietetycznych pozwalają na wyciąganie wniosków o protekcyjnym działaniu diety. Po trzecie, podejmuje się próby prospektywnych badań prewencyjnych (z interwencjami dietetycznymi, a także zaleceniami dotyczącymi aktywności umysłowej i fizycznej) oraz badania kliniczne oceniające efekty wdrożonej specyficznej diety lub wpływ produktów przemysłowych (np. środków spożywczych przeznaczenia medycznego). Na bazie dostępnej wiedzy sugeruje się, że interwencje dietetyczne, zwłaszcza w połączeniu z aktywnością umysłową i fizyczną, mogą przynieść najwięcej korzyści – o ile zostaną wdrożone odpowiednio wcześnie i będą stosowane przez praktycznie całe życie.

Słowa kluczowe: otępienie, choroba Alzheimera, łagodne zaburzenia poznawcze, prewencja, dieta
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rola aktywności ruchowej w zapobieganiu zaburzeniom poznawczym
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 175–180
DOI: 10.15557/AN.2014.0020
STRESZCZENIE

Regularna aktywność ruchowa wywołuje szereg zmian adaptacyjnych, zwłaszcza w układzie krążenia i przemianie materii. W licznych pracach na temat pojedynczego wysiłku i wzmożonej aktywności fizycznej pojawia się coraz więcej potwierdzeń ich korzystnego wpływu na kształtowanie funkcji poznawczych. U podstaw mechanizmów związanych z tym wpływem leżą zmiany anatomiczne i funkcjonalne, m.in. zwiększenie przepływu krwi przez mózg, angiogenezy i neurogenezy, objętości istoty szarej w korze czołowej i skroniowej. Wysiłek pobudza wydzielanie czynników troficznych, wśród których dla procesów poznawczych, plastyczności synaptycznej, poprawy szlaków sygnałowych neurogenezy i funkcji naczyniowych kluczowe są czynnik troficzny pochodzenia mózgowego i insulinopodobny czynnik wzrostowy. Aktywność ruchowa wywołuje wzmożoną ekspresję czynnika troficznego pochodzenia mózgowego, co pozytywnie wpływa na procesy energetyczne i aktywuje w mózgu wiele układów energetycznych, które korzystnie modyfikują potencjał synaptyczny przetwarzania informacji ważnych w kształtowaniu funkcji poznawczych. Wysiłek redukuje stan zapalny przez obniżenie we krwi stężenia cytokin prozapalnych, mogących się przyczyniać do rozwoju procesów neurodegeneracyjnych. Redukuje czynniki ryzyka zespołu metabolicznego, a zwłaszcza nadciśnienie i insulinooporność, więc zmniejsza ryzyko wystąpienia zaburzeń czynności poznawczych, poprawia funkcjonowanie mózgu, opóźnia początek i spowalnia rozwój zaburzeń w chorobach neurodegeneracyjnych, a wśród nich w chorobie Alzheimera i chorobie Parkinsona. Za sprawą wymienionych mechanizmów aktywność ruchowa wydaje się niezbędna do zachowania prawidłowych funkcji poznawczych w każdym wieku.

Słowa kluczowe: funkcje poznawcze, wysiłek fizyczny, aktywność ruchowa, neurotrofiny, cytokiny
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zanik korowy tylny – obraz kliniczny, diagnostyka różnicowa i postępowanie
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 181–189
DOI: 10.15557/AN.2014.0021
STRESZCZENIE

Zanik korowy tylny (posterior cortical atrophy, PCA) to rzadki zespół otępienny z dominującymi zaburzeniami percepcji wzrokowej i deficytem funkcji wzrokowo-przestrzennych. Charakteryzuje się wczesnym początkiem – zwykle przed 65. rokiem życia. Schorzenie to jest najczęściej uznawane za atypową postać choroby Alzheimera, określaną jako jej wariant wzrokowy. U pacjentów obserwuje się trudności z czytaniem, rozpoznawaniem twarzy, obiektów i otoczenia, problemy konstrukcyjne, niemożność jednoczesnego spostrzegania kilku obiektów i sięgania po przedmioty znajdujące się w zasięgu ręki. Wymienione deficyty prowadzą do – wcześniejszej niż u osób z chorobą Alzheimera – utraty samodzielności. Zaburzenia procesów poznawczych wynikają z dysfunkcji jednego lub dwóch głównych szlaków przetwarzających informacje wzrokowe w mózgu (grzbietowego, pozwalającego na lokalizację bodźca, bądź brzusznego, odpowiedzialnego za rozpoznanie bodźca), a następnie z zaniku kory płatów ciemieniowych i/lub potylicznych. Schorzeniu może towarzyszyć bardziej złożona symptomatologia neurologiczna i psychiatryczna. W pracy przedstawiono obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne zaniku korowego tylnego, neuropsychologiczne metody użyteczne w procesie diagnozowania, główne problemy związane z różnicowaniem oraz możliwości oddziaływania farmakologicznego i niefarmakologicznego.

Słowa kluczowe: zanik korowy tylny, choroba Alzheimera, zaburzenia widzenia, deficyty poznawcze, diagnostyka różnicowa
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zaburzenia świadomości – perspektywa kliniczna i etyczna
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 190–198
DOI: 10.15557/AN.2014.0022
STRESZCZENIE

Zaburzenia świadomości to jedno z głównych następstw ciężkich uszkodzeń mózgowia, charakteryzujące się zaburzeniem związku między ilościowym (poziom pobudzenia, przytomność) a treściowym (świadomość siebie i otoczenia) aspektem świadomości. Wysoki poziom pobudzenia niekoniecznie musi więc iść w parze z zachowaną zdolnością do świadomych przeżyć (i odwrotnie). Trafna diagnoza tych zaburzeń ciągle stanowi poważne wyzwanie kliniczne, naukowe i etyczne. Niniejszy przegląd skupia się na opisie form zaburzeń świadomości, kryteriów ich rozpoznawania i stosowanych narzędzi behawioralnych. Omówiono następujące stany: śmierć mózgowa, śpiączka, stan wegetatywny, stan minimalnej świadomości, zespół zamknięcia. Poruszono także kwestie prognostyczne i etyczne oraz spróbowano usystematyzować opis stanów zaburzeń świadomości – przedstawić go bez niejednoznaczności nomenklaturowych, które zdarzają się w literaturze. Standardowym narzędziem klinicznej oceny przyłóżkowej pacjentów z zaburzeniami świadomości pozostają skale behawioralne, różniące się dokładnością oceny różnych aspektów funkcjonowania, a co za tym idzie – rzetelnością diagnozy. Badania pokazują, że sporo z nich może błędnie szacować rzeczywisty stan osoby z zaburzeniem świadomości, co niesie ze sobą poważne konsekwencje, zarówno prognostyczne czy rehabilitacyjne, jak i społeczne. Skala CRS-R, rozpowszechniona w ostatnich latach, cechuje się dobrą precyzją i pozwala na dość skuteczną prognozę, co sugeruje, że udoskonalone narzędzia behawioralne można stosować na równi z intensywnie rozwijającymi się technikami neuroobrazowania. Z tego względu przetłumaczenie skali CRS-R i jej walidacja w Polsce mogłyby odegrać ważną rolę w diagnostyce pacjentów z zaburzeniami świadomości.

Słowa kluczowe: zaburzenia świadomości, diagnoza przyłóżkowa, Coma Recovery Scale–Revised, stan wegetatywny, stan minimalnej świadomości
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zatrucie jadem kiełbasianym. Opis przypadku
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 199–202
DOI: 10.15557/AN.2014.0023
STRESZCZENIE

Przypadek 43-letniego pacjenta z zatruciem jadem kiełbasianym opisano w celu zwrócenia uwagi na rzadko występującą na świecie, a nadal dość częstą w Polsce chorobę wywoływaną przez Clostridium botulinum. Toksyna botulinowa, produkowana przez beztlenowe Gram-dodatnie bakterie, jest uznawana za jedną z najsilniejszych trucizn. Autorzy omawiają przypadek botulizmu pokarmowego, czyli najlepiej poznanej formy choroby. Charakterystyczna sekwencja objawów klinicznych w połączeniu z pozytywnym wywiadem w kierunku spożycia nieświeżego (szczególnie – peklowanego) mięsa pozwala na ustalenie prawidłowego rozpoznania już w warunkach ambulatoryjnych. U pacjenta hospitalizowanego w kieleckim oddziale wystąpiły typowe, symetryczne niedowłady nerwów czaszkowych, a następnie wiotki zstępujący niedowład, prowadzący do niewydolności oddechowej. Mężczyzna negował spożycie nieświeżych produktów, a nikt z jego otoczenia nie chorował, co przełożyło się na przeprowadzenie szerokiej diagnostyki różnicowej i opóźniło właściwą diagnozę. Leczenie zatrucia toksyną botulinową opiera się nie tylko na postępowaniu objawowym, lecz także na neutralizacji krążącej neurotoksyny. Wykrycie obecności toksyny botulinowej typu B we krwi chorego po 10 dniach od zatrucia i podanie antytoksyny botulinowej z bardzo dobrym efektem terapeutycznym potwierdziły zasadność leczenia przyczynowego.

Słowa kluczowe: toksyna botulinowa, zatrucie jadem kiełbasianym, antytoksyna, laseczka jadu kiełbasianego, zatrucie pokarmowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Różne oblicza neuroboreliozy. Opis przypadku
Aktualn Neurol 2014, 14 (3), p. 203–206
DOI: 10.15557/AN.2014.0024
STRESZCZENIE

Wstęp: Zapalenie mózgu to najcięższa postać neuroboreliozy. Jego częstość jest oceniana na 0,1% zakażonych Borrelia burgdorferi. Materiał i metoda: Przypadek został przedstawiony na podstawie dokumentacji medycznej. Opis przypadku: Artykuł dotyczy 67-letniej chorej z dyskopatią wielopoziomową kręgosłupa C i L–S, zespołem bólowym kręgosłupa L–S, rwą kulszową obustronną (od wielu lat), nadciśnieniem tętniczym, wszczepionym kardiostymulatorem DDD i zaburzeniami lękowo-depresyjnymi. Kobietę przyjęto na Oddział Neurologii Szpitala Powiatowego w Biskupcu z powodu objawów zaostrzenia przewlekłej rwy kulszowej. W trakcie hospitalizacji nasiliły się bóle kręgosłupa Th i L–S. Dodatkowo pojawiły się bóle żeber, brzucha i spojenia łonowego, a następnie objawy psychotyczne. W badaniu neurologicznym oprócz objawów rozciągowych przez cały okres hospitalizacji nie stwierdzono objawów ubytkowych, ogniskowych ani oponowych. Wyniki: Po wystąpieniu u pacjentki zaburzeń psychicznych wykonano nakłucie lędźwiowe. Wykazało ono zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Wnioski: Przedstawiony przypadek wskazuje na trudności związane z ustaleniem rozpoznania neuroboreliozy, która może imitować inne choroby.

Słowa kluczowe: zaburzenia psychotyczne, kardiostymulator, zapalenie mózgu, bóle kręgosłupa, neuroborelioza
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)